Streetart in de openbare ruimte: zo formuleer je een eerlijke en professionele kunstopdracht

Hoe schrijf je een goede streetartopdracht volgens Fair Practice

Een goede streetartopdracht begint niet bij een muur, maar bij houding. Gemeenten, wooncorporaties en publieke organisaties die met streetart willen werken, werken met kunstenaars en niet met decorateurs. De manier waarop een opdracht wordt geformuleerd, bepaalt of er ruimte ontstaat voor betekenisvolle kunst of slechts voor visuele aankleding.

De basis van een sterke opdracht
Een sterke opdrachtomschrijving is een uitnodiging. Ze geeft richting zonder de uitkomst vast te leggen, is eerlijk over budget en verwachtingen en erkent de kunstenaar als professional. In essentie zegt een goede opdracht: dit is de plek, dit is onze vraag, dit is het budget en dit is waarom we jouw blik nodig hebben.

Transparantie en Fair Practice
Wie Fair Practice serieus neemt, is vanaf het begin transparant. Benoem het beschikbare budget expliciet en volledig, inclusief ontwerp, voorbereiding, materiaal, uitvoering, reistijd en btw. Onduidelijkheid over geld zorgt voor scheve verhoudingen en teleurstelling aan beide kanten. Context is minstens zo belangrijk. Waarom juist deze muur, wat betekent deze plek voor de buurt, is het werk tijdelijk of permanent en wat mag het oproepen bij voorbijgangers. Context voedt kwaliteit.

Wat is Fair Practice
Fair Practice is een gedragscode binnen de culturele en creatieve sector die staat voor eerlijk, transparant en professioneel samenwerken. Het uitgangspunt is dat kunstenaars en makers volwaardige professionals zijn en dus ook zo behandeld en betaald worden. Dat betekent duidelijke afspraken over budget, planning, rechten en verantwoordelijkheden, eerlijke vergoedingen voor alle fases van het werk en respect voor artistieke autonomie. Fair Practice gaat niet alleen over geld, maar ook over vertrouwen, zorgvuldigheid en gelijkwaardigheid in de samenwerking tussen opdrachtgever en maker.

Artistieke ruimte binnen heldere kaders
Een professionele opdracht benoemt wat vaststaat, zoals locatie, afmetingen, planning en technische randvoorwaarden, en laat expliciet ruimte voor interpretatie in stijl, beeldtaal en inhoud. Streetart verliest haar kracht wanneer ze wordt ingezet als letterlijke vertaling van beleid. Vertrouwen in het kunstenaarschap is geen risico, maar een voorwaarde.

Ontwerp, tijd en vergoeding
Schetsen en concepten zijn arbeid en intellectueel eigendom. Wie om ideeën vraagt, betaalt daarvoor. Open calls of selecties op basis van gratis voorstellen passen niet binnen Fair Practice. Hetzelfde geldt voor planning. Een korte deadline vraagt om een passend budget. Spoed is een keuze van de opdrachtgever en hoort niet eenzijdig bij de kunstenaar te liggen.

Professioneel opdrachtgeverschap
Vergunningen, toestemming van pandeigenaren en afspraken over aansprakelijkheid horen vooraf geregeld te zijn. Ook auteursrechten vragen zorgvuldigheid. Het werk blijft eigendom van de kunstenaar, tenzij anders overeengekomen. Afspraken over gebruik van beeldmateriaal voor communicatie worden helder vastgelegd.

Wat je beter niet doet
Micromanagement ondermijnt kwaliteit. Verplichte kleurcodes, vastomlijnde symboliek of beleidsdoelen die letterlijk in beeld moeten worden gebracht, leiden zelden tot sterke kunst. Ook vage selectiecriteria zoals “het moet goed voelen” bieden geen houvast. Selecteer op visie, inhoud en vakmanschap.

Een faire opdracht in één oogopslag
Een goede streetartopdracht bevat slechts een paar duidelijke onderdelen: een korte introductie van organisatie en plek, een beschrijving van locatie en context, de artistieke vraag, heldere kaders en ruimte, een realistische planning, een transparant budget en een zorgvuldige selectieprocedure. Meer is niet nodig. Minder is vaak onvoldoende.

Wie zo werkt, krijgt geen muurschildering als aankleding, maar een werk dat wordt gedragen door de omgeving en door de maker. En precies daar zit de waarde van streetart in de publieke ruimte.